Over Elburg

Elburg

Het tegenwoordige Elburg bestaat uit Doornspijk, Elburg, 't Harde, Hoge Enk en Oostendorp. De gemeente heeft meer dan 22 duizend inwoners en een oppervlakte van bijna 66 km² en ligt op de noordwest Veluwe (Gelderland). Belangrijke wegen in de nabijheid van Elburg zijn de A28, N308, N309 en N310. Burgemeester van de gemeente is Frans de Lange.

Zicht op Doornspijk

Zicht op Elburg

Zicht op 't Harde

Historie

Elburg is prachtig gelegen aan de randmeren, vlak bij de nieuwe polder Oostelijk Flevoland, ligt tussen Zwolle en Harderwijk en is één van Nederlands meest bezienswaardige oude stadjes.
Omringd door prachtige wallen, visrijke grachten en brokkelige stukken stadsmuur ligt daar het oude plaatsje waarvan gelukkig nog zoveel is bewaard gebleven. Veel van de straten en steegjes ademen nog de sfeer der middeleeuwen, het tijdperk waarin Elburg is geworden tot wat het naar de vorm ook nu nog is.

Prachtige geveltjes, zwijgende ambassadeurs van vermaarde bouwstijlen, niet om gemotoriseerd langs te razen, maar gebouwd voor de voetganger met gevoel voor harmonie. Gebouwd voor de mens die nog tijd heeft om te kijken en zich te verwonderen over de lijnrechte straten, over de trottoirs die zijn opgebouwd uit zwarte en witte steentjes die te zamen figuren vormen die iets te zeggen hebben over de symboliek uit vroegere tijden of over het beroep dat de eigenaar ervan uitoefende of soms nog uitoefent. Gebouwd voor hen die nog tijd hebben om zich een beetje gelukkig te voelen bij het zien van rijk geornamenteerde deuren en fraaie gevels, bij het zien van een statige Vispoort, schitterende doorkijkjes en intieme hofjes; kortom voor hen die zich er over verheugen dat er nog zoveel te zien is in de oude kern van Elburg.

In de tweede helft van de 14e eeuw werd een rigoureus plan gepresenteerd om de stad te bouwen in een heel andere vorm en opzet dan de stad voorheen had op een andere plaats. Dit besluit werd genomen nadat de stad eeuwenlang was geteisterd door overstromingen. Hertog Willem I projecteerde de nieuwe stad in een rechthoekige vorm met zijden van 370 bij 240 meter. Het geheel is doorsneden met rechte straten en stegen. Na 4 jaar werken was in 1396 het geheel klaar.

Stadsrechten & hanzestad
Elburg heeft al vanaf het begin van de 13e eeuw stadsrechten die zijn toegekend door graaf hertog Jan van Gelre. Sinds 1367 mocht Elburg zich Hanzestad noemen, waarna in 1368 koning Albert van Zweden aan Elburg het recht verleende tot het stichten van een eigen vitt of factori: op Schoonen. Aan het hoofd hiervan stond een door de stad Elburg aan te stellen voogd. Hanzesteden zijn lid van het Hanzeverbond. Dit was van oorsprong een samenwerkingsorganisatie van Duitse steden rond de Oostzee. Later traden ook Nederlandse steden toe. De grote hanzesteden, Gemeene of Principaalsteden genoemd, zochten voor de handel contact met kleinere dorpen en steden in hun achterland.

Ontwikkeling

Door de eeuwen heen heeft Elburg zich ontwikkeld in landbouw, visserij en handel. In 1866 kwam er een gasfabriek en in 1876 werd in een stoomgrutterij het eerste stoomwerktuig geïnstalleerd. Verdere industriële ontwikkelingen bleven uit. De reden daarvoor was dat de spoorlijn, die in 1863 van Utrecht naar Zwolle werd aangelegd, aan Elburg voorbijging. De aanleg van de tramlijn Nunspeet-Doornpijk-Elburg-Oldebroek-Wezep-Zwolle in 1908 bracht pas enige verbetering in de verkeerstoestand. Het bracht echter geen grote veranderingen op ander gebied. Elburg bleef in hoofdzaak zichzelf. Ook de bevolking nam niet of nauwelijks toe, dit in tegenstelling tot de algemene tendens in die tijd.

De armoede die door een groot gedeelte van de bevolking werd geleden was onvoorstelbaar. Een gevolg daarvan was het uitbreken van ziektes en epidemiën in de tweede helft van de 19e eeuw. In 1932 werd de Zuiderzee afgesloten door middel van de Afsluitdijk. Zout water werd langzamerhand zoet en werd IJsselmeer genoemd. Veel vissoorten verdwenen, maar de aal nam toe. In de oorlogsjaren 1940-1945 werd door de grote vraag de prijs van vis veel hoger en ook na de oorlog volgden nog vette jaren. In 1956 werd Elburg afgesloten van open water en de visserij is nu vrijwel verdwenen.

De laatste eeuw ontwikkelde de industrie zich verder in Elburg, maar ook het toerisme kwam op, mede door het natuurschoon en de gunstige ligging aan de rand van de Veluwe als aan het Veluwemeer. Daaropvolgend groeide ook het bewonersaantal. Rond de oude veste ontstonden nieuwe woonwijken.

Volkslied

Elburg kent een eigen volkslied. Dit is de tekst:

Het is de stad die Elburg heet
Die Hanzestad van toen
Waar de Heer zijn kind’ren weet
In denken en in doen
Waar de Vischpoort al eeuwen bood
Uitzicht op de visservloot
Waar de klok al eeuwen slaat
Waar de kerk in ’t midden staat
 

Winkels

De vesting Elburg vormt het historische en het functionele hart van Elburg. De vesting Elburg is de historische kern van de gemeente en is tevens het hoofdwinkelcentrum van Elburg. Ook zijn hier de meeste horecabedrijven gevestigd. De winkelvoorzieningen in de vesting hebben een lokale- en streekverzorgende functie. Het aanbod in de binnenstad wordt gekenmerkt door een ruim assortiment.
Vanwege de historische achtergrond zijn er veel kleinere winkels. Ook zijn er een aantal grotere winkels. Een deel van het aanbod is gericht op toerisme. Klik hier voor een overzicht van de winkels.

In de woonwijk ten oosten van de kern Elburg is het winkelcentrum De Vrijheid gesitueerd en grenst aan het medisch centrum en de muziekschool. Het winkelcentrum kan worden omschreven als een compleet buurtwinkelcentrum (food en non-food) en richt zich voornamelijk op de dagelijkse verzorging van de inwoners van Elburg-Oost.
Elke dinsdagmorgen wordt op 't Schootsveld bij de Zwolsche Poort een weekmarkt gehouden.

Kerken

Binnen de gemeente zijn meerdere kerken. De bekendste kerk in Elburg is de Grote of Sint-Nicolaaskerk. De kerk werd in 1396 gesticht en omstreeks 1450 voltooid. Hij is driebeukig en bevat gemetselde gewelven. In 1693 werd de torenspits door bliksem getroffen, waarna deze tot aan het metselwerk afbrandde. De spits werd daarna niet hersteld, maar de toren werd met een plat dak bedekt, wat nog steeds het geval is.
 

Musea & uittips

Elburg kent meerdere musea en heeft veel interessante plaatsen om te bezoeken.

A.Vogel tuinen

Gezonde kruiden en planten, biologisch fruit, een verantwoorde granentuin, een culinaire tuin met gezonde, vergeten groenterassen en een tuin met tips om zelf een gezonde tuin aan te leggen.

Museum Elburg
Het museum Elburg is gevestigd in het voormalige Agnietenklooster in de vesting Elburg. Het beschikt over een rijke collectie. Ook de kazematten, de Vischpoort en de toren van de Grote Kerk behoren tot dit museum.

Nationaal Historisch Orgelmuseum Elburg
Dit museum bezit waardevolle onderdelen van historische orgels en een overzicht van hoe een orgel werkt.

Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe
In de zes gemeenten die deelnemen aan het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe kunnen belangstellenden gratis onderzoek komen doen in de archieven en collecties die er beheerd worden.

Arent thoe Boecop
De oudheidkundige vereniging van Elburg die veel publicaties over de geschiedenis van deze gemeente heeft gepubliceerd.

Stichting tot behoud van Elburger botters
De botter is een authentiek element van de Elburger geschiedenis. Daarom kent de gemeente Elburg ook officiële varende monumenten. De 'botterstichting' herstelt en onderhoudt de oude Elburger botters.

Botterdagen

Jaarlijks vinden in Elburg de populaire Botterdagen plaats. Op deze dagen komen er vele tienduizenden bezoekers naar Elburg om mee te varen op een botter, de uitgebreide markt te bezoeken en om allerlei lekkers te proeven en te kopen, zoals versgerookte paling, Elburger brok etc.

Meer over botters en de Botterdagen leest u hier.